تقرير مختلف براى اين دليل ذكر شده است كه آنها را مورد بررسى قرار مىدهيم . بيان اوّل : تكليف حرجى از مصاديق تكليف به مالايطاق است . در اين بيان گفته شده است : تكليف حرجى نيز از مصاديق تكليف به مالايطاق است و عقل به صورت مستقلّ حكم به امتناع چنين تكليفى مىكند . مرحوم نراقى بيان مىكند : « من الأدلّة عليه : دليل العقل ، وهو : قبح تحميل ما فيه هذه الأمور ؛ ولكنّه مختصّ ببعض أفرادها ، وهو ما كان متضمّناً لتحميل ما هو خارج عن الوسع والطاقة ، أعني : كان تكليفاً بما لايطاق ، ولايمكنه الإتيان به » « 1 » ؛ دليل عقلى بر قاعده لاحرج ، اين است كه تحميل امورى كه در آنها عسر و حرج و مشقّت وجود دارد ، قبيح است ؛ لكن اين قبح در بعضى از افراد حرج كه خارج از وسع و طاقت باشند ، وجود دارد در اين صورت ، تكليف به مالايطاق است كه امكان انجامش نيست و عقلًا قبيح است . اشكالات بيان اوّل اوّل اين بيان آن است كه قائلين به قاعده لاحرج ، در مورد عمل حرجى مىگويند : امكان ذاتى چنين عملى در عالم خارج وجود دارد ولى به سختى و مشقّت ؛ حال ، اگر قاعده لاحرج از مصاديق تكليف به مالايطاق باشد ، معنايش اين است كه امكان ذاتى عمل وجود ندارد . به عبارت ديگر ، منظور از عسر و حرج در اين قاعده ، عسر و حرجى است كه در محدودهء طاقت بشر است ، امّا تحمّل آن سخت بوده و موجب قرار گرفتن مكلّف در تنگنا و سختى مىشود ؛ نه آن كه از طاقت بشر بيرون باشد و باعث اختلال نظام زندگى شود .

--> ( 1 ) . المولى أحمد النراقى ، پيشين ، ص 173 .